U17 Việt Nam hướng tới World Cup 2026: Hai mươi chín cái tên, một bảng G, và những chiếc ghế trống chưa ai nhìn thấy

Buổi chiều ở trung tâm huấn luyện bóng đá trẻ Việt Nam, Cristiano Roland không nói gì trong khoảng mười lăm phút đầu tiên. Ông chỉ đứng bên đường biên, tay cầm còi chưa thổi, mắt dán vào hai mươi chín cầu thủ đang chuyền bóng vòng tròn. Trong số đó có Văn Dương, có Chu Ngọc Nguyễn Lực, có cả thủ môn Lý Xuân Hòa. Không ai trong số họ biết ai sẽ ở lại, ai sẽ bị gạch tên trước khi danh sách chính thức của World Cup 2026 được công bố.

Đó là buổi tập mở, nhưng lại là buổi tập đóng với chính những người ở trong sân. Không khí thoải mái, theo mô tả của tờ báo đưa tin, nhưng tôi biết rõ hơn nhiều người rằng sự thoải mái trong một buổi tập sàng lọc không bao giờ là sự thoải mái thật. Nó là bề mặt của một lớp nước đang xoáy ngầm. Tôi đã từng đứng ở những buổi tập như vậy, chỉ khác là ở Brasil, nơi những đứa trẻ mười bảy tuổi cũng cười, cũng đùa, rồi về nhà khóc trong gối khi huấn luyện viên không gọi tên mình. Vòng lặp này không có quốc tịch.

Vòng loại đã hoàn tất từ tháng Năm. Một suất dự World Cup U17 2026 đã nằm trong tay đội tuyển Việt Nam sau hành trình tại AFC U17 Asian Cup. Từ cột mốc đó, câu chuyện chuyển sang một giai đoạn khác: chuẩn bị. Và chuẩn bị, với bóng đá trẻ, là một từ rất dễ bị hiểu sai. Nó không có nghĩa là đã có đội hình. Nó không có nghĩa là đã có hệ thống. Nó chỉ có nghĩa là Liên đoàn Bóng đá Việt Nam đã quyết định đầu tư một nguồn lực đáng kể vào một nhóm cầu thủ chưa ai dám gọi là thế hệ vàng, nhưng cũng chưa ai dám nói là không.

Kế hoạch mà ban huấn luyện vạch ra kéo dài qua nhiều chặng. Đội tập trung tại Trung tâm Huấn luyện Bóng đá Trẻ Việt Nam tới tháng Mười. Sau đó di chuyển sang Tây Á. Rồi chốt lại bằng một chặng đóng quân tại Qatar trước khi bước vào giải đấu chính thức. Một hành trình xuyên lục địa mà ngay cả các nền bóng đá trẻ mạnh ở Đông Nam Á cũng ít khi được trải qua trong một chu kỳ U17. Nó mang theo hai câu hỏi chưa có câu trả lời: một là liệu Việt Nam có đủ nguồn lực để duy trì chất lượng suốt chuyến đi dài ngày như vậy, và hai là liệu việc di chuyển liên tục có làm phá vỡ nhịp hưng phấn của những đứa trẻ mười bảy tuổi hay không.

Bảng G đưa U17 Việt Nam đối đầu với ba đối thủ rất khác nhau. Mali, đội bóng trẻ châu Phi nổi tiếng với lò đào tạo không ngừng xuất khẩu cầu thủ sang các học viện châu Âu. Bỉ, một nền bóng đá trẻ có cấu trúc bài bản của UEFA. Và New Zealand, đại diện châu Đại Dương, đội bóng mà theo mọi tính toán sơ khởi, chính là mục tiêu điểm số thực tế nhất của thầy trò Cristiano Roland.

Nhưng câu chuyện không nằm ở bảng đấu. Nó nằm ở chỗ làm thế nào để một đội bóng trẻ Việt Nam tồn tại qua ba trận đấu liên tiếp trước ba trường phái bóng đá hoàn toàn khác nhau, khi mà chính các cầu thủ của họ vẫn đang vật lộn với câu hỏi đơn giản hơn nhiều: liệu mình có được chọn hay không.

Danh sách tập trung hai mươi chín cầu thủ là tín hiệu quan trọng nhất và cũng bị hiểu sai nhiều nhất trong các bài báo về đợt tập huấn này. Đội hình chính thức của một giải U17 World Cup thường dao động từ hai mươi đến hai mươi ba cầu thủ. Hai mươi chín vượt xa ngưỡng đó. Nó không phải là một đội hình, mà là một phòng tuyển sinh. Nó cho thấy ban huấn luyện chưa chốt đội hình xuất phát, và có lẽ còn chưa chốt cả những vị trí mà họ cho là cốt lõi.

Điều này khác biệt rõ rệt với cách các đội trẻ Đông Nam Á thường chuẩn bị cho một giải đấu lớn. Các đội thường chốt danh sách sớm, tập trung vào xây dựng sự ăn ý thay vì tiếp tục đánh giá. Việc Việt Nam vẫn giữ lại sáu suất dự phòng trong khoảng thời gian chỉ còn vài tuần trước World Cup cho thấy hai điều: một là ban huấn luyện muốn tận dụng tối đa thời gian huấn luyện để tìm ra những cái tên phù hợp với hệ thống của họ, hai là chính bản thân họ chưa có một hệ thống được định hình đủ rõ để nói rằng cầu thủ này sẽ phù hợp.

Nói cách khác, Cristiano Roland đang ở giữa hai con đường. Một là kế thừa và tiếp tục những gì đã vận hành ở AFC U17 Asian Cup, giữ lại hạt nhân gồm Văn Dương, Chu Ngọc Nguyễn Lực, và nhiều khả năng là thủ môn Lý Xuân Hòa. Hai là tái cấu trúc để phù hợp với triết lý riêng của ông, một triết lý mà cấu trúc tên của ông gợi ý rằng nó có thể mang dấu ấn của bóng đá phương Tây.

Việc giữ lại hạt nhân Asian Cup là một quyết định chiến lược rõ ràng, thể hiện triết lý liên tục hơn tái tạo. Trong một giải đấu ngắn ngày như World Cup U17, nơi mỗi đội chỉ có ba trận vòng bảng để thể hiện mình, sự ăn ý giữa các cầu thủ đã từng chơi với nhau ở một giải đấu lớn có giá trị rất cao. Họ biết cách di chuyển khi đồng đội có bóng, biết cầu thủ nào thích nhận bóng ở đâu, và biết được cảm giác phải thi đấu dưới áp lực của một giải đấu chính thức. Đó là lợi thế không thể đo đếm bằng con số thuần túy.

Nhưng lựa chọn này cũng mang theo một rủi ro mà ít bài báo đề cập. Khi bạn gắn đội bóng vào một hạt nhân nhỏ như vậy, bạn đặt cược vào một mẫu số liệu cực nhỏ. Một giải đấu châu Á kéo dài vài tuần không đủ để kết luận rằng một cầu thủ mười sáu tuổi sẽ đá tốt ở một sân chơi toàn cầu, nơi các đối thủ có thể nhanh hơn, khỏe hơn, và già dặn về chiến thuật hơn. Văn Dương và Chu Ngọc Nguyễn Lực đã chơi tốt ở cấp châu Á, và ở tuổi mười bảy, họ vẫn đang trong giai đoạn phát triển mạnh. Nhưng cùng lúc đó, chính các đối thủ ở bảng G cũng đang phát triển. Câu hỏi không phải là họ có tài năng hay không, mà là liệu tài năng đó có thể chuyển hóa thành kết quả trong một trận đấu duy nhất với Mali hay Bỉ.

Một chi tiết đáng chú ý khác từ kế hoạch tập huấn là việc đội sẽ di chuyển từ Việt Nam sang Tây Á, rồi chốt lại ở Qatar. Đây không phải là một lựa chọn ngẫu nhiên. Nó phản ánh một hiểu biết sâu về khí hậu và điều kiện thi đấu. Việc ở Tây Á trước khi đến Qatar giúp các cầu thủ làm quen với kiểu khí hậu khô, đồng thời tạo ra một giai đoạn trung gian về văn hóa và múi giờ, giảm sốc cho các em. Đây là một chi tiết nhỏ nhưng cho thấy ban huấn luyện đã lường trước những vấn đề ngoài sân cỏ, những vấn đề mà ở cấp độ trẻ thường bị đánh giá thấp hơn khả năng kỹ thuật.

Có một khía cạnh mà mọi bài báo về chuyến tập huấn này đều bỏ qua: chi phí. Với một đội tuyển trẻ quốc gia của một quốc gia Đông Nam Á, việc tổ chức một chuyến tập huấn xuyên lục địa với đội hình hai mươi chín người, kéo dài nhiều tháng, bao gồm các chuyến bay quốc tế nhiều chặng, ăn ở tại nước ngoài trong điều kiện đảm bảo cho sự phát triển thể chất của các em mười bảy tuổi, là một khoản đầu tư không nhỏ. Nó cho thấy Liên đoàn Bóng đá Việt Nam đã xác định lứa cầu thủ này là một dự án ưu tiên.

Tuy nhiên, đây cũng là điểm cần lưu ý. Việc đầu tư mạnh vào một chu kỳ ngắn ngày có thể vô tình tạo ra một khoảng trống nếu những khoản đầu tư đó không được gắn với một kế hoạch phát triển dài hạn cho giai đoạn sau World Cup. Nếu lứa cầu thủ này rời giải đấu với những trải nghiệm tốt nhưng sau đó trở về và không có một chương trình phát triển tiếp theo, thì giá trị của chuyến tập huấn sẽ bị bay hơi theo thời gian. Đây là một bài học mà nhiều nền bóng đá trẻ trên thế giới đã trải qua, và là một cảnh báo mang tính hệ thống hơn là chỉ trích cụ thể.

Có một điểm mù trong cách dư luận Việt Nam đang tiếp nhận câu chuyện này. Nó nằm ở chữ vượt qua vòng bảng. Khi đội tuyển U17 đã có vé vào World Cup, áp lực tâm lý sẽ chuyển từ được dự sang phải làm nên chuyện. Đây là một sự thay đổi vi tế nhưng có sức tàn phá rất lớn. Bởi vì mục tiêu thực tế của U17 Việt Nam tại bảng G, xét trên mọi yếu tố khách quan, không phải là vượt qua vòng bảng. Mục tiêu thực tế là cạnh tranh sòng phẳng với các đối thủ, giành điểm trước New Zealand, và tạo ra một màn trình diễn đủ để chứng minh rằng bóng đá trẻ Việt Nam có thể đứng cùng sân với những nền bóng đá lớn.

Mali không phải là một đối thủ nhỏ. Trong vài năm gần đây, bóng đá trẻ Mali đã sản sinh ra những cầu thủ mà hiện đang chơi ở các học viện hàng đầu châu Âu. Họ có lợi thế thể chất rõ rệt khi đối đầu với các đội bóng châu Á. Trận đấu với Mali sẽ là một bài kiểm tra về khả năng chịu đựng của Việt Nam, và nó có thể diễn ra theo một kịch bản mà Việt Nam phải phòng ngự sâu hơn và tìm kiếm cơ hội từ những tình huống cố định.

Bỉ là đội bóng có hệ thống. Họ không cần phải có những cầu thủ xuất sắc vượt trội từng cá nhân để chơi hiệu quả, bởi vì hệ thống của họ đã được xây dựng qua nhiều năm ở cấp độ trẻ. Đây là kiểu đối thủ mà Việt Nam thường gặp khó khăn, vì nó không cho phép các đội bóng không có hệ thống riêng tận dụng sự hỗn loạn.

Và New Zealand - đội bóng mà nhiều người nghĩ là dễ - thật ra đang là một cái bẫy tâm lý nguy hiểm. Đúng là New Zealand là đội yếu hơn trên lý thuyết, nhưng ở cấp độ U17, khoảng cách giữa các nền bóng đá nhỏ hơn nhiều so với cấp độ người lớn. New Zealand có những cầu thủ đang chơi tại các học viện ở châu Âu và châu Đại Dương. Họ đã chuẩn bị cho giải đấu này trong khi nhiều người hâm mộ Việt Nam mới biết đến họ cách đây vài tuần.

Điều nguy hiểm của việc xem New Zealand là trận đấu giành điểm là ở chỗ nó biến một trận đấu cân bằng thành một trận đấu phải thắng. Khi một trận đấu phải thắng, các cầu thủ trẻ có xu hướng chơi an toàn hơn, sợ mắc lỗi hơn, và điều đó thường làm giảm khả năng sáng tạo - thứ mà chính họ cần để giành chiến thắng.

Có một góc nhìn phản trực giác khác. Đó là giả định rằng một màn trình diễn tốt tại World Cup U17 sẽ đưa lứa cầu thủ này tiến gần hơn tới thành công ở cấp độ người lớn. Trên thực tế, các màn trình diễn tốt tại các giải trẻ thường dẫn đến một hệ quả trái ngược với mong đợi: sự rời đi của các cầu thủ giỏi nhất. Các học viện nước ngoài và các câu lạc bộ châu Âu, châu Á sẽ để mắt đến những cầu thủ tỏa sáng tại U17 World Cup. Với những cầu thủ Việt Nam đã lớn lên trong nước, một lời đề nghị từ một học viện nước ngoài có thể hấp dẫn đến mức họ chuyển ra nước ngoài trước tuổi mười tám, làm gián đoạn sự phát triển nếu không được quản lý đúng cách.

Đây là một nghịch lý rằng thành công ngắn hạn có thể dẫn đến sự tan rã dài hạn. Đó là một bài học mà các nền bóng đá như Brasil, Argentina, và gần đây cả các nước châu Phi đã trải qua. Một lứa cầu thủ trẻ tài năng chỉ thực sự có giá trị bền vững nếu có một hệ thống giữ họ lại đủ lâu để họ đạt đến đỉnh cao ở cấp độ người lớn, hoặc nếu có một cơ chế để tận dụng giá trị của họ ngay cả khi họ ra đi.

Nhìn lại lịch sử bóng đá trẻ Việt Nam, đây không phải lần đầu một lứa cầu thủ được chú ý ở cấp độ châu Á rồi bước ra sân chơi thế giới. Nhưng khác biệt của lần này nằm ở cấu trúc chuẩn bị. Trước đây, các đội trẻ Việt Nam thường đến World Cup với tâm thế học hỏi, với một vài tuần tập huấn ngắn, và với một danh sách đã được chốt từ lâu. Lần này, ban huấn luyện chọn cách kéo dài thời gian đánh giá, mở rộng danh sách, và sử dụng một chuyến tập huấn xuyên lục địa như một phòng thí nghiệm thực địa. Đó là một sự chuyển dịch trong tư duy, không chỉ là một kế hoạch cụ thể.

Dĩ nhiên, sự dịch chuyển tư duy luôn đi kèm với rủi ro. Một danh sách dài đồng nghĩa với việc sáu cầu thủ sẽ bị loại. Với những cầu thủ mười bảy tuổi, việc bị loại khỏi một giải World Cup không chỉ là một thất bại chuyên môn. Nó có thể là một vết thương tâm lý kéo dài nhiều năm. Tôi đã từng chứng kiến một cầu thủ trẻ Brasil bị loại khỏi danh sách U17 World Cup và không bao giờ chơi bóng chuyên nghiệp nữa. Cậu ấy không thất bại vì không đủ tài năng. Cậu ấy thất bại vì không thể vượt qua cảm giác bị bỏ rơi.

Đây là một khía cạnh mà các nhà quản lý bóng đá trẻ thường đánh giá thấp. Việc cắt giảm danh sách không phải là một quyết định thuần túy kỹ thuật. Nó là một can thiệp vào cuộc đời của một đứa trẻ. Cách một liên đoàn xử lý việc cắt giảm đó - thông qua việc giải thích, động viên, và tạo ra một con đường trở lại - sẽ quyết định liệu những cầu thủ bị loại có quay trở lại trong các chu kỳ U19 và U23 hay không.

Một buổi tập ở Trung tâm Huấn luyện Bóng đá Trẻ Việt Nam sẽ không được truyền hình trực tiếp. Sẽ không có khán giả, không có tiếng hò reo, không có những lá cờ đỏ sao vàng phấp phới trên khán đài. Nhưng chính những buổi tập như vậy mới là nơi mà một thế hệ cầu thủ được hình thành hoặc tan biến. Và mỗi khi tôi nhìn thấy một cầu thủ mười bảy tuổi cố gắng ghi điểm với ban huấn luyện, tôi lại nghĩ về những đêm ở Moscow, những chiếc ghế trống ở Maracanã, những người bảo vệ già quét lá ở sân vận động.

Vòng lặp không tồn tại để ta chịu đựng, mà để ta kịp nhìn thấy chính mình. Với U17 Việt Nam, vòng lặp này bắt đầu từ một trung tâm tập huấn ở Việt Nam, đi qua Tây Á, chạm đến Qatar, và có thể - nếu mọi thứ diễn ra tốt đẹp - sẽ trở thành một chương tiếp theo trong lịch sử bóng đá trẻ Việt Nam.

Nhưng dù kết quả ra sao, bài học lớn nhất của chuyến đi này không nằm ở tỉ số. Nó nằm ở chỗ liệu lứa cầu thủ này, sau khi trở về, có được tiếp tục đầu tư, tiếp tục theo dõi, và tiếp tục tin tưởng. Hoặc liệu họ sẽ trở thành một trong những chiếc ghế trống mà tôi đã từng chứng kiến ở Brasil, đứng đợi một ai đó quay trở lại.

Cristiano Roland sẽ gọi tên hai mươi ba cầu thủ. Những cái tên còn lại sẽ trở về nhà, mỗi người mang theo một câu chuyện khác nhau. Nhưng những gì họ học được trong những tháng tập huấn ở Tây Á và Qatar sẽ đi theo họ lâu hơn cả một tấm vé dự World Cup. Và nếu một trong số họ, nhiều năm sau, đứng ở một sân vận động nào đó với tư cách là cầu thủ chuyên nghiệp và kể lại câu chuyện này cho một phóng viên trẻ, thì chuyến tập huấn này sẽ được xem là thành công, bất kể tỉ số ở bảng G là bao nhiêu.

Ở tuổi 26, tôi viết về thể thao để hiểu vì sao người ta ở lại với nhau. Và câu trả lời thường không nằm ở những chiến thắng, mà ở những buổi tập mà không ai muốn quay phim lại.