Đồng Nai và Nam Định: bốn trận không bàn thắng, một hàng công chờ Công Phượng lên tiếng

Người đàn ông ngồi ở hàng ghế thứ tư khu B, sân Đồng Nai, không giơ khăn. Ông để chiếc khăn quàng trên đùi, gấp làm bốn, vuốt phẳng từng nếp như vuốt lại một lá cờ đã cũ. Phút thứ năm mươi lăm, đội chủ nhà có bóng ở phần sân nhà, chuyền ngang ba nhịp, rồi chuyền về. Không có tiếng hò reo nào đủ lớn để phủ lên tiếng còi của trọng tài biên. Tôi ngồi cách ông hai hàng ghế. Trong mười lăm phút tiếp theo, điều duy nhất thay đổi là bàn tay ông siết lấy mép khăn rồi buông ra.

Chiếc khăn ấy không được giơ lên lần nào. Đó là toàn bộ những gì tôi ghi được về hàng công của Đồng Nai trong hiệp hai.

Sân cỏ không bao giờ lặng im, chỉ có người ngồi im để nghe. Nhưng có những im lặng không còn là chờ đợi. Nó đã thành thói quen.

Đồng Nai bước vào mùa giải đầu tiên ở V-League với tư cách tân binh. Sau bốn vòng, đội có một điểm, thua ba, hòa một, và chưa ghi được bàn nào. Bốn trận, hơn ba trăm sáu mươi phút, không một lần bóng vào lưới đối phương. Người ta gọi đó là khủng hoảng hàng công. Tôi gọi đó là một hàng công chưa từng tồn tại.

Tôi đã quen với những khán đài ồn ào hơn thế. Nhưng im lặng cũng là một dữ kiện. Nó cho biết khán giả đã nhìn thấy trước điều gì đó mà bảng điểm chưa nói ra.

Trước khi bàn về chiến thuật, cần một lần kiểm tra nguồn, vì phần lớn kết luận phía sau phụ thuộc vào độ tin cậy của vài con số.

Bản tin đang lan truyền trong giới theo dõi giải đấu không ghi tên tác giả. Hai dữ kiện nặng nhất của nó, số điểm của Đồng Nai và số điểm của Nam Định, được đánh dấu nguồn trống. Những dữ kiện khác về trận đấu chỉ được ghi là "theo bài báo". Bảng số liệu chỉ có điểm số và số bàn thắng. Thiếu toàn bộ số bàn thua, thiếu xG, thiếu xGA, thiếu PPDA, thiếu tỷ lệ cầm bóng, thiếu cả đội hình xuất phát lẫn ngày thi đấu. Mẫu quan sát là bốn trận.

Bốn trận là một mẩu giấy nháp, chưa phải một bản báo cáo. Mọi kết luận về phong độ ở đây đều tạm thời, kể cả kết luận của tôi. Nhưng có một phép trừ đủ chắc để đứng vững.

Điểm hòa duy nhất của Đồng Nai, theo phép trừ của bảng số liệu, buộc phải là một trận không bàn thắng. Một đội chưa ghi bàn nào sau bốn vòng thì trận hòa của họ không thể có bàn thắng. Trận ấy diễn ra trên sân Bắc Ninh. Điều đó có nghĩa: kết quả tích cực duy nhất của Đồng Nai đến từ một hàng phòng ngự giữ sạch lưới, không đến từ hàng công.

Chi tiết ấy đổi hoàn toàn cách đọc trận đấu tới.

Giải đấu này chưa có thói quen công bố dữ liệu quá trình. Không có xG, không có PPDA, không có bản đồ chuyền bóng công khai. Người viết về bóng đá Việt Nam thường phải dựng lại trận đấu từ ký ức và những thước băng tự quay. Đó là lý do những chẩn đoán như "vấn đề là dứt điểm" tồn tại lâu như vậy: chúng không thể bị bác bỏ bằng số liệu, vì không có số liệu để bác bỏ.

Nam Định ở phía bên kia có bảy điểm sau bốn vòng, tức hai thắng, một hòa, một thua. Trong đó có trận thắng 2-0 ngay trên sân Thanh Hóa. Đó là dữ kiện giàu thông tin nhất trong toàn bộ những gì tôi có: một đội khách thắng hai bàn trước một đối thủ quen thuộc ở nửa trên bảng xếp hạng, và thắng trong hoàn cảnh thiếu người quan trọng nhất trên hàng công.

Người ấy là Xuân Son, vắng mặt vì chấn thương. Thay vào đó là Tuấn Hải, người mới gia nhập mùa này và vừa ghi bàn đầu tiên cho đội.

Một trận đấu là tấm gương vỡ, mỗi mảnh phản chiếu một số phận. Mảnh của Thanh Hóa cho thấy Nam Định vẫn vận hành được khi mất mũi nhọn. Nhưng nó cũng cho thấy họ vận hành theo một cách khác.

Đội hình Nam Định được đánh giá có chiều sâu, và việc chiêu mộ một tiền đạo thuộc diện đội tuyển quốc gia là bằng chứng cho thấy họ vẫn chi tiêu ở nhóm cao nhất của giải. Nhưng chiều sâu không đồng nghĩa với cùng một kiểu chơi.

Xuân Son, theo hồ sơ thi đấu của anh, là mẫu tiền đạo làm tường và tranh chấp bóng bổng, người giữ vị trí trong vòng cấm và kết thúc. Tuấn Hải là mẫu khác: di chuyển nhiều hơn, chạy vào hành lang, gây áp lực từ phía trước. Khi mũi nhọn tham chiếu thay đổi tính chất, cấu trúc tấn công phía sau nó cũng đổi theo.

Cụ thể hơn: mất một tiền đạo làm tường thì bóng buộc phải đi ra biên nhiều hơn. Đội bóng chuyển sang xây dựng từ hai cánh và tạt vào. Đó là cách chơi hợp lý với một tiền đạo di động, nhưng là cách chơi kém hiệu quả nhất trước một khối phòng ngự thấp, hẹp và đông người.

Cấu trúc tấn công của Nam Định sau chấn thương của Xuân Son có xu hướng dồn bóng ra biên và tạt vào, đúng loại bóng mà một khối phòng ngự đông người ở trung lộ dễ hóa giải nhất.

Đây là điểm tôi muốn dừng lại lâu hơn bình thường, vì nó là trung tâm của trận đấu tới.

Đồng Nai không có nhiều lựa chọn. Họ sẽ đá thấp. Họ sẽ giữ cự ly. Họ sẽ để Nam Định cầm bóng ở khu vực thứ ba và chờ. Và khi đối thủ tạt bóng vào một vòng cấm có sáu, bảy người mặc áo chủ nhà, thứ Nam Định cần là một tiền đạo thắng không chiến trong tình huống một chọi hai, hoặc một cú sút từ tuyến hai. Họ đang thiếu cả hai điều kiện ấy ở dạng ổn định.

Nếu Đồng Nai chọn hàng ba trung vệ, đó là lựa chọn hợp lý về mặt rủi ro, và cũng là lựa chọn tôi không mấy tin tưởng về mặt tiến bộ. Trào lưu hàng ba quay lại trong vài mùa gần đây thường được giải thích như một bước tiến chiến thuật. Nhìn kỹ hơn, nó thường là cách một huấn luyện viên tự bảo hiểm danh tiếng sau khi hàng bốn bị xuyên thủng. Với một đội chưa ghi bàn, thêm một trung vệ nghĩa là bớt một người ở phía trên. Sự an toàn ấy có giá của nó.

Bây giờ đến phần khó nhất: hàng công của Đồng Nai.

Bản tin tôi đọc chẩn đoán vấn đề lớn nhất của Đồng Nai là khâu dứt điểm. Tôi không tin chẩn đoán ấy, và tôi muốn nói rõ vì sao.

Một đội dứt điểm kém vẫn thường tích lũy được xG. Một đội không tạo được cơ hội thì không tích lũy được gì cả, và đó chính là hồ sơ mà bốn trận không bàn thắng vẽ ra.

Không có xG trong tay, tôi không thể chứng minh. Nhưng gánh nặng chứng minh nằm ở phía ngược lại. Để nói rằng một đội tạo đủ cơ hội mà không ghi bàn trong hơn ba trăm sáu mươi phút, người ta cần chỉ ra những cơ hội ấy. Không ai chỉ ra. Những gì được chỉ ra chỉ là những pha bóng hỏng.

Trong mỗi pha bóng hỏng, tôi nhìn thấy một bài thơ chưa kịp viết. Nhưng bốn trận là quá nhiều bài thơ chưa viết cho một mùa giải.

Công Phượng là trung tâm của câu chuyện này, và cũng là nút thắt chiến thuật của nó.

Anh ba mươi tuổi. Trong một đội bóng mà anh là mũi nhọn tham chiếu duy nhất, anh buộc phải lùi sâu để nhận bóng, vì nếu không lùi thì bóng không đến chân. Nhưng lùi sâu nghĩa là vắng mặt trong vòng cấm, đúng khu vực mà một đội chưa ghi bàn nào không được phép để trống.

Vai trò của Công Phượng chứa một mâu thuẫn nội tại: càng cần bóng, anh càng rời xa khung thành; càng rời xa khung thành, đội càng ít cơ hội ghi bàn.

Bản thân bản tin cũng thừa nhận anh cần được hỗ trợ trên hàng công, nhưng không nêu tên ai. Sự im lặng ấy là một lời thú nhận: người hỗ trợ chưa được xác định.

Đá phạt cố định là con đường ghi bàn thực tế nhất của Đồng Nai, và cũng là thứ dễ bị bỏ qua nhất khi người ta chỉ nhìn bảng điểm. Một đội không ghi bàn từ bóng sống vẫn có thể ghi bàn từ một quả phạt góc. Nhưng để làm được điều đó ở mỗi trận, họ cần một người đá phạt ổn định và một người đánh đầu giỏi. Bản tin không nêu tên ai trong hai vai ấy.

Tuổi trẻ của cầu thủ là thứ duy nhất không thể gia hạn hợp đồng. Công Phượng không còn thời gian để chờ một hàng công được xây quanh mình. Anh đang chờ ở phía trước, đội bóng đang chờ ở phía sau, và giữa hai bên là bốn trận không bàn thắng.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở giải vô địch quốc gia, mẫu hình này lặp lại khá đều. Một đội tân binh xây lối chơi quanh một cầu thủ sáng tạo duy nhất thường sụp ở vòng thứ sáu hoặc thứ bảy, khi các đối thủ đã có băng hình và biết chặn ai. Đồng Nai đang ở vòng thứ tư. Đồng hồ chưa điểm, nhưng nó đang chạy.

Có một điểm nữa ít được nói tới. Lợi thế sân nhà của Đồng Nai thường được nhắc như một lá bài. Nhưng với một đội chưa ghi bàn, lợi thế sân nhà chủ yếu nằm ở phòng ngự và đá phạt cố định, không nằm ở khả năng ghi bàn. Khán đài đông không làm bóng vào lưới. Nó chỉ làm một pha cản phá ở phút tám mươi chín trở nên đáng nhớ hơn.

Về phía Nam Định, phép cộng chuyển nhượng cũng đáng nhìn. Một tiền đạo thuộc diện đội tuyển quốc gia chuyển tới một câu lạc bộ trong nhóm giàu nhất giải, vào đúng giai đoạn đội bóng mất mũi nhọn vì chấn thương, là kiểu giao dịch có rủi ro trả giá cao hơn giá trị thể thao. Nguồn cung tiền đạo nội mỏng, nhu cầu của bên mua lại cấp bách. Không có số liệu phí chuyển nhượng, tôi không thể nói họ đã trả bao nhiêu. Nhưng cấu trúc của thương vụ thì nói được: đây là một khoản đầu tư vào chiều sâu, chưa phải vào một hệ thống.

Và với Đồng Nai, nền tảng tài chính của một đội tân binh là câu hỏi chưa có lời đáp. Cấu trúc nhà tài trợ không được công bố. Trong một giải mà phần lớn câu lạc bộ phụ thuộc vào một doanh nghiệp mẹ, sự im lặng về nguồn thu chưa bao giờ là chi tiết hành chính. Nó là dự báo về tháng Sáu.

Phần lớn những gì đang được viết về trận đấu này đặt Công Phượng ở trung tâm như một vị cứu tinh. Tôi đến sân không phải để xem bóng, mà để xem mọi người tin vào điều gì. Và điều mọi người đang tin, ở đây, là một cầu thủ ba mươi tuổi sẽ tự mình sửa một hàng công.

Niềm tin ấy không sai về mặt cảm xúc. Nó sai về mặt cấu trúc. Đặt toàn bộ kỳ vọng ghi bàn lên một người trong một đội không tạo được cơ hội là cách để trách nhiệm tan khỏi hệ thống và đọng lại trên vai một cá nhân. Khi đội thua, người ta sẽ nói anh ấy im lặng. Sẽ không ai hỏi vì sao bóng không đến chân anh ấy.

Có một điểm mù thứ hai, ít cảm xúc hơn nhưng quan trọng hơn: Nam Định không bất khả chiến bại. Bảy điểm sau bốn vòng là hai thắng, một hòa, một thua. Họ đã thua một trận mùa này. Cách kể chuyện hiện tại về họ, một đội bóng giàu, sâu, đang lên, vô tình xóa mất chi tiết ấy, và xóa luôn xác suất hòa mà trận đấu này thực sự có.

Cũng cần nói thẳng về những con số đang được trích dẫn. Hai dữ kiện nặng nhất trong bản tin lan truyền không có nguồn. Tôi vẫn dùng chúng, vì chúng khớp với những gì quan sát được, nhưng tôi dùng chúng như dữ kiện cần kiểm chứng, chưa phải như nền đá.

Và có một biến số chưa ai hỏi: Nam Định có trận giữa tuần ở cúp châu lục hay cúp quốc gia hay không. Nếu có, đó là biến số xoay tua lớn nhất của trận này, lớn hơn mọi phân tích chiến thuật tôi vừa trình bày. Không có thông tin, tôi không thể đánh giá. Nhưng sự vắng mặt của câu hỏi ấy trong mọi bài viết về trận đấu là một lỗ hổng, chưa phải một chi tiết nhỏ.

Đồng Nai sẽ không thắng trận này bằng cách chơi đẹp hơn. Họ chỉ có một con đường: đá thấp, giữ sạch lưới càng lâu càng tốt, và trông vào một khoảnh khắc. Nam Định sẽ cố ghi bàn sớm để buộc Đồng Nai bước ra khỏi mô hình duy nhất đã mang lại cho họ một điểm. Nếu bàn thắng đến trước phút hai mươi, trận đấu mở ra và Đồng Nai sẽ vỡ. Nếu nó không đến, áp lực đổi chiều.

Điều tôi chờ đợi không phải một bàn thắng. Điều tôi chờ đợi là khoảnh khắc Công Phượng nhận bóng ở rìa vòng cấm và không phải lùi về. Một khoảnh khắc như thế sẽ nói với tôi rằng đội bóng đã tìm được người hỗ trợ. Cho đến lúc đó, chiếc khăn ở khu B vẫn nằm trên đùi, gấp làm bốn, chưa giơ lên.