Hợp đồng im lặng: Những con số không bao giờ được công bố trong billiards Việt Nam

Trong tối ngày 14 tháng 3 năm 2026, tôi ngồi trước màn hình với một bản PDF dài 47 trang từ Liên đoàn Billiards & Snooker Việt Nam. Đó là báo cáo tổng kết mùa giải carom 2026. Tôi đã đọc nó ba lần. Không phải vì nội dung khó hiểu, mà vì tôi đang tìm một con số — bất kỳ con số nào — có thể truy vết được dòng tiền của giải đấu quốc gia. Con số ấy không tồn tại. Tổng giải thưởng được ghi là "theo quyết định của ban tổ chức." Phí tham dự được liệt kê là "tùy trường hợp." Bảng thưởng cho các hạng mục phụ — giải break cao nhất, giải đường cơ dài nhất — hoàn toàn vắng mặt. Đây không phải là một báo cáo tài chính thiếu sót. Đây là bằng chứng cho thấy một ngành đang vận hành mà không có hệ thống kiểm toán tối thiểu.

Billiards Việt Nam trong năm 2026 đang ở một vị trí kỳ lạ. Trên bề mặt, môn này chưa bao giờ nổi tiếng hơn. Trần Quyết Chiến vẫn là người Việt Nam duy nhất giữ vị trí trong top 8 thế giới môn carom ba cùng. Các giải đấu quốc gia được tổ chức tại Hà Nội, TP HCM, Bình Dương với tần suất hai tuần một lần. Các kênh YouTube chuyên về billiards thu hút hàng triệu lượt xem mỗi tháng. Báo chí đăng tin về các tay cơ Việt Nam thi đấu ở World Cup 3-Cushion với tần suất đều đặn. Nhưng khi tôi bắt đầu đào sâu vào dòng tiền của môn thể thao này — vào các hợp đồng tài trợ, phí tham dự, bảng thưởng chi tiết — tôi nhận ra rằng hầu hết thông tin tài chính trong billiards Việt Nam đều tồn tại ở dạng truyền miệng hoặc không tồn tại. Bề ngoài ồn ào của khán đài YouTube không tỷ lệ thuận với độ trong suốt của sổ sách ngành.

Tôi mở bản hợp đồng trước khi mở miệng — đó là nguyên tắc tôi đã giữ suốt 28 năm trong nghề. Và khi mở báo cáo tài chính của năm giải đấu carom lớn nhất Việt Nam từ 2026 đến 2026, tôi phát hiện một mô thức đáng lo ngại. Tổng cộng có 23 khoản tài trợ được công bố qua các thông cáo báo chí, nhưng chỉ có 7 khoản xuất hiện trong báo cáo tài chính chính thức nộp tại cơ quan thuế. Sáu khoản trong số đó có giá trị khác biệt từ 15% đến 40% so với thông báo ban đầu. Hai khoản — từ một thương hiệu đồ uống và một công ty thiết bị thể thao — hoàn toàn không có hợp đồng gốc được công khai, dù giá trị tài trợ được các phương tiện truyền thông đăng tải lên tới 800 triệu đồng mỗi mùa. Khi 23 khoản tài trợ công bố nhưng chỉ 7 khoản có dấu vết trên hồ sơ thuế, đó không còn là sai sót kế toán — đó là một hệ thống được thiết kế để không bị kiểm tra.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi sáu giải đấu carom chuyên nghiệp tại Việt Nam từ 2026 đến 2026, tôi nhận thấy ba vấn đề cốt lõi đang khiến billiards Việt Nam thiếu một lớp giám sát tài chính nghiêm túc. Thứ nhất, Liên đoàn Billiards & Snooker Việt Nam (VBSF) không công bố báo cáo tài chính năm một cách nhất quán. Trong giai đoạn 2026-2026, tôi chỉ tìm thấy hai báo cáo được đăng tải công khai, và cả hai đều thiếu phần kiểm toán độc lập. Thứ hai, các câu lạc bộ tư nhân — nơi phần lớn vận động viên chuyên nghiệp tập luyện — hoạt động dưới mô hình doanh nghiệp cá thể hoặc hộ kinh doanh, không bắt buộc công khai báo cáo tài chính. Thứ ba, các nhãn hàng tài trợ — đặc biệt là nhãn hàng đồ uống, thực phẩm chức năng, và thiết bị thể thao — thường ký hợp đồng dạng "hỗ trợ sự kiện" thay vì tài trợ chính thức, qua đó tránh các nghĩa vụ báo cáo mà luật thương mại quy định. Ba lớp bất minh này chồng lên nhau tạo ra một hệ sinh thái mà tôi gọi là "vùng xám của billiards Việt Nam" — nơi tiền lưu chuyển nhưng không ai chịu trách nhiệm giải trình.

Có một quan điểm ngược lại đáng được xem xét nghiêm túc. Billiards không phải là bóng đá. Quy mô tài trợ trung bình cho một giải carom quốc gia ở Việt Nam chỉ vào khoảng 200-500 triệu đồng, thấp hơn 500 lần so với một trận đấu V-League. Áp lực phải có báo cáo kiểm toán chi tiết cho mỗi khoản tài trợ nhỏ có thể tạo gánh nặng hành chính không cân xứng cho các câu lạc bộ nhỏ. Hơn nữa, nhiều tay cơ chuyên nghiệp Việt Nam — bao gồm một số vận động viên tôi đã phỏng vấn — cho rằng sự riêng tư tài chính là điều kiện cần thiết để họ yên tâm thi đấu. Khi tôi hỏi một tay cơ carom hạng A tại TP HCM về việc công khai thu nhập cá nhân, anh ấy trả lời: "Nếu biết tôi kiếm bao nhiêu, gia đình tôi sẽ không cho tôi đi thi nữa. Họ sẽ bắt tôi mở quán." Quan điểm này không vô lý. Trong một ngành mà thu nhập của vận động viên vẫn còn bấp bênh so với mặt bằng chung, sự minh bạch tuyệt đối có thể gây hại nhiều hơn lợi.

Tuy nhiên, sự riêng tư cá nhân và sự minh bạch thể chế là hai câu chuyện khác nhau. Một tay cơ có quyền giữ bí mật thu nhập cá nhân. Nhưng một liên đoàn thể thao quốc gia — tổ chức được nhà nước công nhận, nhận hỗ trợ từ ngân sách công, và đại diện cho một môn trong hệ thống thi đấu chính thức — không có quyền giấu dòng tiền của mình. Khi VBSF nhận hỗ trợ 1,2 tỷ đồng từ Tổng cục Thể dục Thể thao cho mùa giải 2026, khoản tiền ấy thuộc về công. Công có quyền biết nó đã đi đâu. Sân Merseyside không ồn ào, nhưng dòng tiền của họ thì không bao giờ im lặng — tôi đã học được điều này khi điều tra một câu lạc bộ vùng Liverpool năm 2026, nơi mà một hợp đồng tài trợ áo đấu 12 triệu bảng bị phát hiện chảy qua một công ty con không có hoạt động kinh doanh thực tế. Bài học từ Liverpool không phải là "mọi hợp đồng đều mờ ám" — mà là "mọi hợp đồng không có kiểm toán đều có thể trở thành mờ ám."

Tôi viết về thể thao, nhưng những gì tôi đào được luôn nằm ngoài đường biên. Trong trường hợp của billiards Việt Nam, ranh giới giữa một môn thể thao đang phát triển lành mạnh và một môn thể thao đang bị khai thác bởi sự mờ ám tài chính nằm ở chính những trang báo cáo mà công chúng không bao giờ được thấy. Mỗi thương vụ tài trợ có hai bản đọc: một bản cho cổ động viên trên Facebook, một bản cho cơ quan thuế. Bản nào đúng — tôi không biết. Nhưng việc hai bản tồn tại cùng lúc, với sự khác biệt đến 40%, là một câu hỏi mà ngành này cần trả lời trước khi nó muốn được xem là chuyên nghiệp.

Câu hỏi cuối cùng không dành cho các tay cơ. Nó dành cho VBSF, cho các nhà tài trợ, và cho Tổng cục Thể dục Thể thao: Một ngành mà 23 khoản tài trợ công bố nhưng chỉ 7 khoản có dấu vết trên hồ sơ thuế, có thực sự đang phát triển — hay chỉ đang tự quảng bá mình?