Năng lượng Pakistan 2026: Đa dạng hóa nguồn cung dầu thô và khí đốt trong bối cảnh rủi ro eo biển Hormuz

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị leo thang tại Trung Đông và nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu, Pakistan đang đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa nguồn cung dầu thô và khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) nhằm bảo vệ an ninh năng lượng quốc gia. Các động thái ngoại giao và hợp tác năng lượng song phương với Libya, Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar và Ả Rập Xê Út đang được triển khai đồng loạt, đánh dấu bước chuyển chiến lược quan trọng của Islamabad trong năm 2026. Bộ trưởng Dầu khí Pakistan Ali Pervaiz Malik đã công bố kế hoạch đa dạng hóa nguồn cung dầu thô, trong đó nhấn mạnh việc nhập khẩu dầu thô Libya như một trụ cột mới của chiến lược an ninh năng lượng. Ông Malik khẳng định Pakistan đang nỗ lực giảm phụ thuộc vào các tuyến vận chuyển truyền thống qua eo biển Hormuz và Bab al-Mandeb, hai điểm nghẽn chiến lược có rủi ro gián đoạn cao do xung đột khu vực và các cuộc tấn công của lực lượng Houthi vào tàu thương mại. Theo thông tin từ Bộ Dầu khí Pakistan, các nhà máy lọc dầu trong nước đang được nâng cấp để có thể xử lý các loại dầu thô mới, đặc biệt là dầu thô Libya có đặc tính kỹ thuật khác biệt so với dầu thô Trung Đông truyền thống. Quá trình nâng cấp này bao gồm cải tạo hệ thống chưng cất, điều chỉnh quy trình cracking xúc tác và nâng cao năng lực tồn trữ. Đây là bước đi kỹ thuật quan trọng nhằm đảm bảo khả năng tiếp nhận đa dạng chủng loại dầu thô từ nhiều nguồn khác nhau. Về phía Libya, Bộ trưởng Dầu khí Khalifa Rajab Abdulsadek đã cam kết phân bổ khối lượng dầu thô lớn hơn cho các công ty Pakistan. Tổng công ty Dầu khí Quốc gia Libya (NOC) sẽ làm việc trực tiếp với các đối tác Pakistan để thiết lập chuỗi cung ứng ổn định, bao gồm các thỏa thuận vận chuyển đường biển dài hạn và hợp đồng mua bán dầu thô có kỳ hạn. Đây là bước tiến cụ thể hóa quan hệ hợp tác năng lượng song phương Pakistan-Libya, mở ra kênh cung ứng mới ngoài các nguồn truyền thống từ Vịnh Ba Tư. Song song với trục dầu thô, Pakistan cũng đẩy mạnh hợp tác khí đốt với Qatar. Bộ trưởng Năng lượng Qatar Saad Sherida Al-Kaabi đã có các cuộc làm việc với phía Pakistan về mở rộng hợp tác LNG, bao gồm khả năng gia hạn và mở rộng các hợp đồng mua bán LNG dài hạn hiện có. Qatar, với tư cách là một trong những nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới, đóng vai trò then chốt trong chiến lược đảm bảo nguồn cung khí đốt cho các nhà máy điện và khu công nghiệp của Pakistan. Hợp tác Pakistan-Qatar trong lĩnh vực LNG không chỉ dừng ở mua bán mà còn mở rộng sang các lĩnh vực đầu tư hạ tầng, bao gồm kho cảng LNG, hệ thống tái hóa khí và đường ống dẫn khí. Các thỏa thuận này được kỳ vọng sẽ giúp Pakistan ổn định nguồn cung khí đốt trong dài hạn, giảm thiểu tình trạng thiếu hụt năng lượng theo mùa và hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Một trụ cột quan trọng khác trong chiến lược năng lượng của Pakistan là hợp tác thăm dò với Thổ Nhĩ Kỳ. Tổng công ty Dầu khí Thổ Nhĩ Kỳ (TPAO) đang triển khai khảo sát địa chấn tại lưu vực Indus, khu vực được đánh giá có tiềm năng dầu khí đáng kể. Bộ trưởng Năng lượng Thổ Nhĩ Kỳ Alparslan Bayraktar đã xác nhận hoạt động khảo sát địa chấn đang được tiến hành, với mục tiêu xác định trữ lượng dầu khí tiềm năng và đánh giá tính khả thi thương mại của các mỏ mới. Hoạt động khảo sát địa chấn của TPAO tại lưu vực Indus sử dụng tàu khảo sát địa chấn chuyên dụng, thu thập dữ liệu địa chất dưới lòng đất thông qua sóng âm phản xạ. Dữ liệu này sẽ được xử lý và phân tích để xây dựng mô hình địa chất 3D, giúp đánh giá chính xác tiềm năng trữ lượng và xác định vị trí khoan thăm dò tối ưu. Nếu phát hiện trữ lượng thương mại, đây sẽ là bước đột phá trong nỗ lực tự chủ năng lượng của Pakistan. Diễn đàn Năng lượng Quốc tế (IEF) lần thứ 17 tại Riyadh là sự kiện ngoại giao năng lượng quan trọng, nơi Pakistan đã tích cực tham vấn với các đối tác về chiến lược đa dạng hóa nguồn cung. Tại diễn đàn, Bộ trưởng Ali Pervaiz Malik đã có các cuộc gặp song phương với các bộ trưởng năng lượng Libya, Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar, thảo luận về các khuôn khổ hợp tác đầu tư và thương mại năng lượng. Các cuộc thảo luận tại IEF lần thứ 17 tập trung vào xây dựng kiến trúc an ninh năng lượng khu vực, bao gồm các cơ chế chia sẻ rủi ro, hợp tác đầu tư khai thác và phát triển hạ tầng vận chuyển. Pakistan đã đề xuất các sáng kiến về dự trữ liên kết khu vực và cơ chế ứng phó khẩn cấp chung, nhằm giảm thiểu tác động của các cú sốc nguồn cung tiềm tàng. Đặc biệt, Pakistan đang nghiên cứu triển khai chương trình dự trữ ngoại quan (bonded reserves scheme) quy mô lớn, được quảng bá như một cơ chế dự trữ dầu thô chiến lược đẳng cấp thế giới. Chương trình này cho phép các nhà máy lọc dầu duy trì lượng dự trữ dầu thô lớn mà không bị ảnh hưởng bởi các loại thuế và nghĩa vụ tài chính thông thường, tạo đệm an toàn trước các gián đoạn nguồn cung ngắn hạn. Cơ chế dự trữ ngoại quan được thiết kế để khuyến khích các nhà máy lọc dầu và công ty thương mại duy trì tồn kho lớn hơn mức bình thường, qua đó tăng cường khả năng chống chịu của hệ thống năng lượng quốc gia. Các ưu đãi bao gồm miễn thuế nhập khẩu tạm thời, miễn thuế tồn kho và giảm chi phí lưu kho, tạo động lực kinh tế cho việc tích trữ dầu thô chiến lược. Nhìn lại năm 2026, Pakistan đã trải qua một năm đầy thách thức với cú sốc nguồn cung năng lượng toàn cầu, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động vận tải và bảo hiểm hàng hải trong khu vực. Giá cước vận chuyển dầu thô tăng vọt, chi phí bảo hiểm hàng hóa leo thang và thời gian vận chuyển kéo dài do các tuyến đường phải điều chỉnh tránh vùng rủi ro đã tạo áp lực lớn lên ngân sách năng lượng quốc gia. Tuy nhiên, nhờ chiến lược đa dạng hóa kịp thời và hiệu quả, Pakistan đã vượt qua cuộc khủng hoảng mà không cần đến các biện pháp phân phối nhiên liệu khẩn cấp. Bộ trưởng Ali Pervaiz Malik nhấn mạnh rằng Pakistan đã điều hành thành công cuộc khủng hoảng nguồn cung 2026 mà không phải áp đặt chế độ hạn chế nhiên liệu, một thành tựu được đánh giá cao trên trường quốc tế. Sự hợp tác với các quốc gia anh em, bao gồm Libya, Thổ Nhĩ Kỳ và Qatar, đã đóng vai trò then chốt trong việc duy trì ổn định nguồn cung năng lượng cho Pakistan. Các chuyến hàng dầu thô từ Libya, khí đốt LNG từ Qatar và hoạt động thăm dò địa chấn của Thổ Nhĩ Kỳ đã cùng nhau tạo nên mạng lưới cung ứng đa dạng và linh hoạt, giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào bất kỳ nguồn đơn lẻ nào. Về chu kỳ đầu tư năng lượng, Pakistan đang bước vào giai đoạn đầu tư mới với trọng tâm là phát triển hạ tầng năng lượng bền vững. Các khoản đầu tư bao gồm nâng cấp nhà máy lọc dầu, xây dựng cơ sở hạ tầng LNG, phát triển kho dự trữ chiến lược và tăng cường kết nối đường ống khu vực. Chu kỳ đầu tư này được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng cho tăng trưởng năng lượng dài hạn và giảm chi phí năng lượng cho người tiêu dùng. Trong lĩnh vực khoáng sản quan trọng, Pakistan cũng đang xem xét mở rộng hợp tác quốc tế để phát triển các nguồn tài nguyên năng lượng phi truyền thống, bao gồm đất hiếm và khoáng sản chiến lược phục vụ chuyển dịch năng lượng. Đây là hướng đi mới nhằm đa dạng hóa danh mục năng lượng và tận dụng xu hướng chuyển dịch năng lượng toàn cầu. Các nhà phân tích đánh giá rằng chiến lược đa dạng hóa nguồn cung của Pakistan là bước đi đúng đắn trong bối cảnh địa chính trị phức tạp hiện nay. Việc giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz và Bab al-Mandeb không chỉ giảm thiểu rủi ro gián đoạn mà còn tăng cường vị thế đàm phán của Pakistan trong các thỏa thuận năng lượng quốc tế. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng việc đa dạng hóa cần đi kèm với đầu tư hạ tầng tương xứng và quản lý chuỗi cung ứng hiệu quả để đảm bảo tính khả thi kinh tế. Nhìn về tương lai, Pakistan dự kiến sẽ tiếp tục mở rộng hợp tác năng lượng với các đối tác hiện có và tìm kiếm các nguồn cung mới từ Trung Á, Đông Địa Trung Hải và châu Phi. Chiến lược an ninh năng lượng tổng thể của Pakistan trong năm 2026 và những năm tiếp theo sẽ tập trung vào bốn trụ cột chính: đa dạng hóa nguồn cung, tăng cường dự trữ chiến lược, phát triển hạ tầng nội địa và thúc đẩy hợp tác quốc tế. Đây là cách tiếp cận toàn diện nhằm đảm bảo an ninh năng lượng bền vững cho quốc gia Nam Á này.